มาตรฐาน WBGT ตามกฎหมายไทยและวิธีตรวจวัด: สรุปสาระสำคัญกฎกระทรวงเรื่องความร้อน แสงสว่าง และเสียง พ.ศ. 2559

กฎกระทรวงเรื่องความร้อน แสงสว่าง และเสียง พ.ศ. 2559 กำหนดว่า ค่าเฉลี่ย WBGT ในช่วง 2 ชั่วโมงที่ร้อนที่สุดของสถานที่ทำงาน งานเบาต้องไม่เกิน 34°C งานปานกลาง 32°C งานหนัก 30°C นายจ้างต้องตรวจวัดอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง และรายงานต่อกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานภายใน 30 วันหลังตรวจวัด

กฎกระทรวงนี้อยู่ในความรับผิดชอบของกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน (กสร.) กระทรวงแรงงาน ในเดือนเมษายน 2567 เมื่ออุณหภูมิหน้าร้อนของไทยสูงเกิน 40°C กสร. ก็ออกข่าวประชาสัมพันธ์เตือนนายจ้างให้ปฏิบัติตามกฎกระทรวงฉบับนี้

ค่า WBGT สูงสุดตามกฎหมายคือเท่าไร?

ข้อ 2 ของกฎกระทรวงกำหนดให้นายจ้างควบคุมระดับความร้อนในสถานที่ทำงานไม่ให้เกินตารางด้านล่าง "ระดับความร้อน" ในที่นี้ไม่ใช่ค่าที่อ่านได้ในขณะนั้น แต่เป็น ค่าเฉลี่ย WBGT ในช่วง 2 ชั่วโมงต่อเนื่องที่สูงที่สุด ระหว่างการทำงานตามปกติ

งานยิ่งหนัก ค่าสูงสุดยิ่งต่ำ หากแยกไม่ออกว่าเป็นงานประเภทใด ประกาศของ กสร. กำหนดให้ประเมินภาระงานตามคู่มือทางเทคนิคของ OSHA สหรัฐอเมริกา หรือ ISO 8996 เป็นต้น แล้วนำมาเทียบกับตารางด้านบน

"ค่าเฉลี่ย 2 ชั่วโมงที่ร้อนที่สุด" คำนวณอย่างไร?

สูตร WBGT ในกฎกระทรวงมี 2 สูตร: ภายในอาคารหรือภายนอกอาคารที่ไม่มีแสงแดด WBGT = 0.7 × อุณหภูมิกระเปาะเปียกแบบธรรมชาติ + 0.3 × อุณหภูมิโกลบ ภายนอกอาคารที่มีแสงแดด WBGT = 0.7 × อุณหภูมิกระเปาะเปียกแบบธรรมชาติ + 0.2 × อุณหภูมิโกลบ + 0.1 × อุณหภูมิกระเปาะแห้ง ที่มาของสูตรและวิธีแทนค่า ดูได้ที่ "สูตรคำนวณ WBGT"

เมื่อคำนวณ WBGT ของแต่ละช่วงเวลาได้แล้ว ให้เลือกช่วง 120 นาทีต่อเนื่องที่ร้อนที่สุดของวัน แล้วหาค่าเฉลี่ยถ่วงน้ำหนักตามเวลา:

WBGT เฉลี่ย = (WBGT₁ × t₁ + WBGT₂ × t₂ + … + WBGTₙ × tₙ) ÷ (t₁ + t₂ + … + tₙ) โดย t₁ + t₂ + … + tₙ = 120 นาที

ตัวอย่าง: ช่วงเที่ยงถึงบ่าย 2 โมง อ่านค่าทุก 30 นาที ได้ 31, 32, 33 และ 32°C ค่าเฉลี่ยคือ 32.0°C หากเป็นงานปานกลาง ค่านี้แตะเพดาน 32°C พอดี หากเป็นงานหนัก ก็เกินเพดาน 30°C ไปแล้ว

วิธีตรวจวัดที่ กสร. กำหนด

วิธีตรวจวัดอยู่ในประกาศ กสร. ปี 2561 (แก้ไขเพิ่มเติมฉบับที่ 2 ปี 2564) สาระสำคัญมีดังนี้:

• กิจการที่ต้องตรวจวัด: การผลิตหรือทำน้ำตาลให้บริสุทธิ์ การปั่นด้ายหรือทอผ้าที่มีการฟอกหรือย้อมสี การผลิตเยื่อกระดาษหรือกระดาษ การผลิตหรือหล่อดอกยาง การผลิตแก้วและหลอดไฟ การผลิตปูนซีเมนต์หรือปูนขาว การถลุง หลอม หล่อ หรือรีดโลหะ และกิจการอื่นที่มีแหล่งความร้อน หรือการทำงานอาจทำให้ลูกจ้างได้รับอันตรายจากความร้อน
• ความถี่ในการตรวจวัด: อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง และต้องตรวจวัดในสภาพการทำงานจริง หากมีการเปลี่ยนแปลงเครื่องจักร อุปกรณ์ กระบวนการผลิต หรือวิธีการทำงานที่อาจมีผลต่อระดับความร้อน ต้องตรวจวัดพื้นที่หรือลูกจ้างที่ได้รับผลกระทบใหม่ภายใน 90 วันหลังการเปลี่ยนแปลง
• ตรวจวัดที่ไหน เมื่อไร: ตรวจวัดที่ตำแหน่งที่ลูกจ้างทำงานจริง ในสภาพการทำงานปกติ และในช่วงเวลาที่ลูกจ้างอาจได้รับอันตรายจากความร้อนมากที่สุด
• ความสูงของเครื่องวัด: ตั้งไว้ที่ระดับหน้าอกของลูกจ้าง
• เปิดเครื่องก่อน 30 นาที: ก่อนเริ่มอ่านค่า เครื่องวัดต้องทำงานมาแล้วอย่างน้อย 30 นาที
• ข้อกำหนดของเครื่องวัด: แบบดั้งเดิมใช้เทอร์โมมิเตอร์กระเปาะแห้ง เทอร์โมมิเตอร์กระเปาะเปียกแบบธรรมชาติ และโกลบเทอร์โมมิเตอร์ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 15 เซนติเมตร หากใช้เครื่องวัดแบบอิเล็กทรอนิกส์ที่อ่านและคำนวณค่า WBGT ได้โดยตรง ต้องเป็นไปตาม ISO 7243 หรือมาตรฐานที่เทียบเท่า ต้องปรับเทียบตามคู่มือของผู้ผลิตก่อนใช้งานทุกครั้ง และส่งสอบเทียบกับหน่วยงานสอบเทียบมาตรฐานปีละ 1 ครั้ง ส่วนเครื่องที่สถานประกอบกิจการเป็นเจ้าของและใช้เฉพาะภายในโรงงานของตนเอง ส่งสอบเทียบทุก 2 ปี
• ผู้ตรวจวัด: เจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงานระดับวิชาชีพที่ขึ้นทะเบียนกับ กสร. หรือเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงานที่ขึ้นทะเบียนแล้วและจบปริญญาตรีขึ้นไปด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัย (ทั้งสองกรณีตรวจวัดได้เฉพาะในสถานประกอบกิจการของตนเอง และต้องมีเครื่องมือตรวจวัดและสอบเทียบที่แสดงหมายเลขเครื่องได้) หรือบุคคลและนิติบุคคลที่ขึ้นทะเบียนหรือได้รับใบอนุญาตตามมาตรา 9 และมาตรา 11 ของพระราชบัญญัติความปลอดภัยฯ ผู้ตรวจวัดต้องลงนามในรายงาน
• รายงาน: ภายใน 30 วันหลังตรวจวัดเสร็จ ต้องรายงานต่ออธิบดี กสร. และเก็บรายงานไว้ที่สถานประกอบกิจการเพื่อให้ตรวจสอบได้

เมื่อเกินมาตรฐาน นายจ้างต้องทำอะไร?

• ติดป้ายเตือน: พื้นที่ที่มีแหล่งความร้อนที่เป็นอันตราย ต้องติดป้ายเตือนให้ลูกจ้างเห็นได้ชัดเจน
• เริ่มจากการปรับปรุงทางวิศวกรรม: เมื่อระดับความร้อนเกินมาตรฐาน นายจ้างต้องปรับปรุงทางวิศวกรรมเพื่อควบคุมความร้อนก่อน และเก็บบันทึกการปรับปรุงไว้ให้พนักงานตรวจแรงงานตรวจสอบ
• เมื่อปรับปรุงไม่ได้: ต้องใช้มาตรการทางการบริหารจัดการหรือลดภาระงาน และให้ลูกจ้างสวมอุปกรณ์คุ้มครองความปลอดภัยส่วนบุคคล (ชุดกันความร้อน ถุงมือ) ตลอดเวลาที่ทำงาน
• เขียนสาเหตุและแผนปรับปรุง: เมื่อผลการตรวจวัดเกินมาตรฐาน รายงานการวิเคราะห์ต้องระบุสาเหตุและปัจจัยที่เกี่ยวข้อง (อาคาร การระบายอากาศ เครื่องจักร การบำรุงรักษา จำนวนผู้สัมผัส วิธีการทำงาน) พร้อมวิธีปรับปรุงและกำหนดเวลาที่คาดว่าจะแล้วเสร็จ
• ตรวจสุขภาพ: ลูกจ้างที่ทำงานในสภาพแวดล้อมที่อาจได้รับอันตรายจากความร้อน นายจ้างต้องจัดให้มีการตรวจสุขภาพและรายงานผล

การฝ่าฝืนมาตรฐานตามกฎกระทรวงที่ออกตามมาตรา 8 ของพระราชบัญญัติความปลอดภัยฯ มีโทษตามมาตรา 53 ของพระราชบัญญัติเดียวกัน คือ จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 400,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

การตรวจวัดตามกฎหมายปีละครั้งกับการติดตามประจำวัน

การตรวจวัดตามกฎหมายเปรียบเหมือน "การตรวจสุขภาพ" ปีละครั้ง ดูเฉพาะ 2 ชั่วโมงที่ร้อนที่สุดของวันนั้น แต่สภาพอากาศเปลี่ยนทุกวัน ช่วงบ่ายในหน้าร้อนหรือช่วงที่เครื่องจักรเดินเต็มกำลัง ความร้อนอาจสูงกว่าวันที่ตรวจวัด โรงงานและไซต์งานหลายแห่งจึงเฝ้าระวังประจำวันเพิ่มเติม เปรียบเทียบ 3 วิธีได้ดังนี้:

ข้อดีของสถานีตรวจวัดแบบติดตั้งถาวรคือทำให้หัวหน้างานรู้ว่า "วันนี้ช่วงไหนร้อนที่สุด" และปรับเวลาทำงาน การเข้ากะ และการพักได้ทันท่วงที ส่วนการตรวจวัดตามกฎหมายยังต้องให้ผู้มีคุณสมบัติดำเนินการตามประกาศ

Heat Safety Guardian: วัดความร้อนทุกวันอัตโนมัติ แจ้งเตือนอัตโนมัติ

Heat Safety Guardian เป็นระบบแจ้งเตือนอันตรายจากความร้อนที่ YenProtek พัฒนาขึ้นเอง คำนวณ WBGT แบบเรียลไทม์ เมื่อเกินค่าที่ตั้งไว้จะเปิดสัญญาณไฟและเสียงเตือนที่หน้างานและแจ้งเตือนผ่าน LINE ทันที:

• วัด 5 ค่า คำนวณ WBGT: วัดอุณหภูมิอากาศ ความชื้น อุณหภูมิโกลบ ความเร็วลม และทิศทางลมพร้อมกัน แล้วคำนวณ WBGT แบบเรียลไทม์
• ตั้งค่าเตือนเองได้: ปรับค่าเตือนได้ตามความต้องการของหน้างาน เช่น ตั้งให้เตือนก่อนถึง 34°C, 32°C หรือ 30°C ตามภาระงาน เพื่อเตือนล่วงหน้า
• แจ้งเตือนพร้อมกัน 3 ชั้น: สัญญาณไฟและเสียงเตือนที่หน้างานเตือนผู้ปฏิบัติงาน พร้อมแจ้งผู้ดูแลผ่าน LINE, SMS, อีเมล หรือการแจ้งเตือนผ่านแอป และคลาวด์เก็บข้อมูลและบันทึกเหตุการณ์ก่อนและหลังการแจ้งเตือน
• ย้อนดูได้: บันทึกบนคลาวด์ช่วยให้ดูได้ว่าแต่ละวันช่วงไหนร้อนที่สุด การจัดเวลาทำงานและการพักจึงมีข้อมูลรองรับ
• ไม่ต้องเดินสายไฟ สายแลน: ชุดมาตรฐานมาพร้อมโมดูลจ่ายไฟพลังงานแสงอาทิตย์และโมดูลสื่อสาร NB-IoT ไซต์งานชั่วคราวก็ติดตั้งได้รวดเร็ว

สเปกและรายการในชุด ดูได้ที่หน้าผลิตภัณฑ์ Heat Safety Guardian อยากรู้ว่าโรงงานหรือไซต์งานของคุณต้องติดตั้งกี่เครื่อง ขอใบเสนอราคาออนไลน์ได้เลย

คำถามที่พบบ่อย

Q1: กฎหมายไทยกำหนดค่ามาตรฐาน WBGT ไว้เท่าไร?

ตามกฎกระทรวงเรื่องความร้อน แสงสว่าง และเสียง พ.ศ. 2559 ค่าเฉลี่ย WBGT ในช่วง 2 ชั่วโมงต่อเนื่องที่ร้อนที่สุดของสถานที่ทำงาน งานเบาต้องไม่เกิน 34°C งานปานกลาง 32°C และงานหนัก 30°C

Q2: ต้องตรวจวัดความร้อนปีละกี่ครั้ง?

อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง และต้องตรวจวัดในสภาพการทำงานจริง หากมีการเปลี่ยนแปลงเครื่องจักร กระบวนการผลิต หรือวิธีการทำงานที่อาจมีผลต่อระดับความร้อน ต้องตรวจวัดใหม่ภายใน 90 วันหลังการเปลี่ยนแปลง

Q3: ใครตรวจวัดความร้อนตามกฎหมายได้บ้าง?

เจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงานระดับวิชาชีพที่ขึ้นทะเบียนกับกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน หรือเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงานที่ขึ้นทะเบียนแล้วและจบปริญญาตรีขึ้นไปด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัย (ตรวจวัดได้เฉพาะในสถานประกอบกิจการของตนเอง) หรือบุคคลและนิติบุคคลที่ขึ้นทะเบียนหรือได้รับใบอนุญาตตามมาตรา 9 และมาตรา 11 ของพระราชบัญญัติความปลอดภัยฯ ผู้ตรวจวัดต้องลงนามในรายงาน

Q4: เครื่องวัด WBGT ที่ใช้ตรวจวัดตามกฎหมายต้องมีคุณสมบัติอย่างไร?

เครื่องวัด WBGT แบบอิเล็กทรอนิกส์ต้องเป็นไปตาม ISO 7243 หรือมาตรฐานที่เทียบเท่า ต้องปรับเทียบตามคู่มือของผู้ผลิตก่อนใช้งานทุกครั้ง และส่งสอบเทียบกับหน่วยงานสอบเทียบมาตรฐานปีละ 1 ครั้ง ส่วนเครื่องที่สถานประกอบกิจการเป็นเจ้าของและใช้เองส่งสอบเทียบทุก 2 ปี

Q5: ตรวจวัดเสร็จแล้วต้องรายงานไหม?

ต้องรายงาน ภายใน 30 วันหลังตรวจวัดเสร็จต้องรายงานต่ออธิบดีกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน และเก็บรายงานไว้ที่สถานประกอบกิจการเพื่อให้ตรวจสอบได้

Q6: ไซต์งานกลางแจ้งต้องตรวจวัดด้วยหรือไม่?

กฎกระทรวงกำหนดสูตร WBGT สำหรับ "ภายนอกอาคารที่มีแสงแดด" ไว้ด้วย และกิจการที่ประกาศให้ต้องตรวจวัดก็รวมถึงกิจการที่ "การทำงานอาจทำให้ลูกจ้างได้รับอันตรายจากความร้อน" งานกลางแจ้งมีระดับความร้อนเปลี่ยนแปลงมากกว่างานในอาคาร จึงยิ่งต้องเฝ้าดูทุกวัน ส่วนไซต์งานแต่ละแห่งต้องตรวจวัดตามกฎหมายหรือไม่ ให้ยึดตามการพิจารณาของกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน

Q7: Heat Safety Guardian ใช้แทนการตรวจวัดตามกฎหมายได้ไหม?

ไม่ได้ การตรวจวัดตามกฎหมายต้องทำโดยผู้มีคุณสมบัติตามประกาศ ด้วยเครื่องมือที่เป็นไปตามข้อกำหนดและผ่านการสอบเทียบแล้ว Heat Safety Guardian เป็นเครื่องมือเฝ้าดูตลอดทั้งวันและแจ้งเตือนทันทีเมื่อเกินค่าที่ตั้งไว้ ช่วยให้คุณรู้ระดับความร้อนหน้างานในช่วงระหว่างการตรวจวัดตามกฎหมายแต่ละครั้ง

Q8: ส่งการแจ้งเตือนเข้า LINE ได้ไหม? ใช้ในประเทศไทยได้หรือเปล่า?

ได้ การแจ้งเตือนรองรับ LINE, SMS, อีเมล และการแจ้งเตือนผ่านแอป ส่งถึงหัวหน้างานหลายคนพร้อมกันได้ บอกตำแหน่งโรงงานหรือไซต์งานของคุณให้เราทราบ เราจะตรวจสอบเครือข่ายสื่อสารในพื้นที่และวิธีการจัดส่งสินค้า ลูกค้าต่างประเทศได้รับการสนับสนุนทางเทคนิคจากระยะไกล

แหล่งอ้างอิง

• กระทรวงแรงงาน, กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับความร้อน แสงสว่าง และเสียง พ.ศ. 2559 (ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 133 ตอนที่ 91 ก, 17 ตุลาคม 2559)
• ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และระยะเวลาในการตรวจวัดและวิเคราะห์สภาวะการทำงานเกี่ยวกับระดับความร้อน แสงสว่าง หรือเสียง และประเภทกิจการ (8 กุมภาพันธ์ 2561, ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 135 ตอนพิเศษ 57 ง, 12 มีนาคม 2561) และฉบับที่ 2 (26 พฤศจิกายน 2564)
• พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 มาตรา 8 และมาตรา 53
• ข่าวประชาสัมพันธ์กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน (เมษายน 2567)

ปรับปรุงล่าสุด: 14 พฤศจิกายน 2569

อ่านเพิ่มเติม: "WBGT คืออะไร?" "สูตรคำนวณ WBGT" "เลือกเครื่องวัด WBGT อย่างไร"