Cara mengira WBGT (Wet Bulb Globe Temperature): di luar bangunan dengan cahaya matahari, WBGT = 0.7 × suhu bebola basah semula jadi + 0.2 × suhu bebola hitam + 0.1 × suhu bebola kering; dalam bangunan atau luar bangunan tanpa cahaya matahari, WBGT = 0.7 × suhu bebola basah semula jadi + 0.3 × suhu bebola hitam, semuanya dalam darjah Celsius (°C).
Kedua-dua formula ini tercatat dalam Perkara 3 Piawaian Waktu Kerja-Rehat bagi Pekerja dalam Kerja Bersuhu Tinggi (Taiwan), dan merupakan formula yang sama dengan piawaian antarabangsa ISO 7243 serta peraturan di Jepun dan Thailand. Nampak mudah, tetapi yang sukar untuk mengira dengan betul ialah bagaimana mengukur ketiga-tiga suhu, di mana mengukurnya, dan bagaimana memurnikan purata sepanjang hari. Artikel ini menerangkan formula, ketiga-tiga suhu, contoh pengiraan dan kesilapan lazim dengan bahasa yang mudah difahami.
Formula Pengiraan WBGT: Satu untuk Luar Bangunan, Satu untuk Dalam Bangunan
WBGT bukan angka yang diukur oleh satu termometer, tetapi hasil tambah tiga suhu mengikut kadarnya. Bezanya hanya pada "adakah terkena cahaya matahari secara langsung":
| Keadaan | Formula | Tempat yang lazim |
|---|---|---|
| Luar bangunan dengan cahaya matahari | WBGT = 0.7 × suhu bebola basah semula jadi + 0.2 × suhu bebola hitam + 0.1 × suhu bebola kering | Tapak pembinaan, jalan, bumbung, ladang, kolam ternakan, padang sekolah |
| Dalam bangunan, atau luar bangunan tanpa cahaya matahari | WBGT = 0.7 × suhu bebola basah semula jadi + 0.3 × suhu bebola hitam | Kilang, gudang, rumah hijau, bilik dandang, luar bangunan semasa mendung atau waktu malam |
Kedua-dua formula ada satu persamaan: suhu bebola basah semula jadi menyumbang 70%. Maknanya, kelembapan tinggi yang menyebabkan peluh tidak sejat ialah punca utama WBGT naik. Suhu bebola hitam mewakili haba sinaran daripada matahari dan sumber haba, manakala suhu bebola kering (suhu udara biasa) hanya 10%, malah tiada langsung dalam formula dalam bangunan. Inilah sebabnya "suhu udara 33°C" tidak boleh terus dijadikan asas menilai bahaya haba.
Oleh kerana ketiga-tiga pekali berjumlah tepat 1, formula ini terpakai dengan Celsius mahupun Fahrenheit: jika yang diukur ialah Fahrenheit, hasilnya ialah WBGT dalam Fahrenheit.
Apakah Ketiga-tiga Suhu Itu? Suhu Bebola Kering, Bebola Basah Semula Jadi dan Bebola Hitam
Suhu bebola kering: suhu udara biasa
Iaitu suhu udara yang diukur termometer biasa di tempat teduh dan berventilasi. "Hari ini 33 darjah" dalam ramalan cuaca ialah suhu bebola kering.
Suhu bebola basah semula jadi: pengaruh kelembapan dan angin
Kepala sensor termometer dibungkus kain kasa basah dan dibiarkan tersejat dengan pengudaraan semula jadi di tapak; suhu yang diukur ialah suhu bebola basah semula jadi. Semakin kering udara dan semakin kuat angin, air tersejat semakin cepat dan suhu bebola basah semakin rendah. Sebaliknya, semasa pengap, lembap dan tanpa angin, suhu bebola basah menghampiri suhu udara. Ini sepadan dengan cara badan melepaskan haba melalui peluh: badan baru terasa sejuk jika peluh dapat tersejat.
Suhu bebola hitam: haba sinaran daripada matahari dan sumber haba
Termometer bebola hitam ialah bebola logam berongga yang dicat hitam dengan termometer di tengahnya. Penerangan Kementerian Buruh menyebut "bebola logam hitam berongga berdiameter kira-kira 15 cm", dan Jadual 7 Peraturan Pelaksanaan Pemantauan Persekitaran Kerja bagi Pekerja (Taiwan) juga menyenaraikan termometer bebola hitam 6 inci; termometer bebola hitam berdiameter lebih kecil boleh menggantikannya jika sudah ditentukur dengan betul. Bebola hitam menyerap cahaya matahari langsung, haba pantulan dari tanah dan dinding, serta haba sinaran dari mesin, jadi di bawah terik matahari suhu bebola hitam sering jauh lebih tinggi daripada suhu udara.
Bebola hitam memerlukan masa untuk memanas hingga stabil, dan jika dibaca sebaik sahaja diletakkan, hasilnya akan terlalu rendah. Data Kementerian Kesihatan, Buruh dan Kebajikan Jepun menyarankan meletakkannya lebih daripada 15 minit sebelum dibaca; pada pengukuran dengan alat pegang tangan, tunggu juga sehingga nilainya stabil mengikut manual.
Contoh Pengiraan WBGT: Sama-sama 33°C, Apa Bezanya?
Berikut contoh dengan angka andaian (nilai sebenar mengikut pengukuran di tapak). Pada petang yang sama, suhu udara sama-sama 33°C dan suhu bebola basah semula jadi sama-sama 27°C, bezanya hanya terkena matahari atau tidak:
| Kedudukan | Bebola kering | Bebola basah semula jadi | Bebola hitam | Formula yang digunakan | WBGT |
|---|---|---|---|---|---|
| Kawasan kerja besi tetulang yang terdedah kepada matahari | 33°C | 27°C | 50°C | 0.7×27＋0.2×50＋0.1×33＝18.9＋10.0＋3.3 | 32.2°C |
| Di bawah khemah teduh berhampiran bangsal pekerja | 33°C | 27°C | 35°C | 0.7×27＋0.3×35＝18.9＋10.5 | 29.4°C |
Suhu udaranya serupa, tetapi WBGT berbeza hampir 3°C. Bandingkan dengan kerja sederhana dalam Piawaian Waktu Kerja-Rehat bagi Pekerja dalam Kerja Bersuhu Tinggi: pada 29.4°C sudah perlu rehat 25% setiap jam, dan pada 32.2°C rehat 50%. Dengan kata lain, di tapak yang sama pada masa yang sama, terkena matahari atau tidak menjadikan pengaturan rehatnya berbeza. Untuk perbandingan setiap intensiti kerja, lihat Bagaimana Mengatur Masa Rehat WBGT?.
Cara Mengira WBGT Purata Sehari (Purata Wajaran Masa)
Pekerja berpindah-pindah kedudukan sepanjang hari, dan WBGT juga berubah mengikut masa. Peraturan menggunakan "indeks suhu bebola basah dan bebola hitam purata wajaran masa": WBGT setiap tempoh didarab dengan lama kerja dalam tempoh itu, dijumlahkan, kemudian dibahagi dengan jumlah masa kerja.
Contohnya seorang pekerja pada waktu pagi menyediakan bahan di dalam bangunan selama 2 jam (WBGT 30.0°C), sekitar tengah hari bekerja di luar bangunan selama 3 jam (WBGT 32.0°C), dan pada petang menyiapkan kerja di tempat teduh selama 1 jam (WBGT 29.0°C):
（30.0×2＋32.0×3＋29.0×1）÷（2＋3＋1）＝185÷6≈30.8°C
Perkara 5 Piawaian Waktu Kerja-Rehat bagi Pekerja dalam Kerja Bersuhu Tinggi (Taiwan) juga menetapkan: jika pekerja terdedah secara berterusan lebih daripada satu jam, dikira dengan purata wajaran masa setiap jam; jika terdedah secara berselang-seli, dikira setiap dua jam.
Perlukah Mengukur Kepala, Perut dan Buku Lali Secara Berasingan?
Dalam kebanyakan keadaan, mengukur pada satu ketinggian sudah memadai. Kaedah piawaian antarabangsa ISO 7243: jika perbezaan atas-bawah persekitaran tidak besar, ukur sekali pada ketinggian perut; jika perbezaan haba atas-bawah besar (contohnya tanah sangat panas, ada sumber haba di atas kepala), ukur pada tiga ketinggian, iaitu kepala, perut dan buku lali, kemudian kira dengan "kepala + 2 × perut + buku lali, dibahagi 4". Untuk kerja sambil berdiri, ketiga-tiga ketinggian itu kira-kira 1.7 meter, 1.1 meter dan 0.1 meter.
Stesen pemantauan tetap lazimnya dipasang berhampiran ketinggian aktiviti pekerja, mewakili persekitaran haba di kedudukan orang berada. Yang penting ialah memilih kedudukan yang betul; jangan meletakkannya di pejabat, di bawah naungan pokok, atau jauh dari kawasan kerja.
Bolehkah WBGT Dikira Hanya dengan Suhu dan Kelembapan?
Hanya boleh dianggar kasar, dan tidak tepat. Sebanyak 20 hingga 30% pemberat WBGT datang daripada suhu bebola hitam, iaitu cahaya matahari dan haba sinaran; dengan hanya suhu udara dan kelembapan, anda tidak tahu sama ada tapak terkena matahari dan sama ada ada angin. Misalnya Biro Meteorologi Australia mempunyai formula anggaran yang hanya menggunakan suhu dan kelembapan, dan mereka sendiri mencatat bahawa formula itu tidak mengambil kira kekuatan cahaya matahari dan kelajuan angin, jadi hanya sebagai rujukan.
Alat pengira WBGT di internet dan aplikasi telefon bimbit biasanya juga menggunakan suhu, kelembapan dan anggaran cahaya matahari daripada stesen cuaca untuk menganggar WBGT "kawasan", bukan nilai sebenar di kedudukan kerja anda. Kajian pengukuran Kementerian Buruh juga mendapati bahawa nilai terukur di rumah jaring pertanian jauh lebih tinggi daripada nilai ramalan laman web Maklumat Perlindungan Kerja Bersuhu Tinggi, jadi disarankan mengukur WBGT terus di tapak jika perlu.
Jika yang anda ada hanya suhu dan kelembapan, peraturan Taiwan membenarkan anda menggunakan jadual "indeks haba" untuk menilai tahap risiko bahaya haba. Perbezaan kedua-duanya ada di Apakah Itu Indeks Haba? Apa Bezanya dengan WBGT.
5 Kesilapan Lazim dalam Mengira WBGT
- Terkena terik matahari di luar bangunan tetapi menggunakan formula dalam bangunan: jika ada cahaya matahari, gunakan formula 0.7/0.2/0.1.
- Menganggap bebola basah biasa (psikrometer berventilasi) sebagai bebola basah semula jadi: bebola basah semula jadi diukur dengan pengudaraan semula jadi di tapak, dan nilainya biasanya lebih tinggi daripada bebola basah berventilasi paksa.
- Membaca semasa bebola hitam belum stabil: suhu bebola hitam yang baru diletakkan masih rendah, jadi WBGT akan terlalu rendah.
- Kedudukan pengukuran terlalu jauh dari kawasan kerja: mengukur di pejabat atau di bawah naungan pokok membuat angkanya cantik, tetapi bukan haba yang dialami pekerja.
- Mengukur sekali dianggap mewakili sepanjang hari: sekitar tengah hari biasanya yang tertinggi, dan sebaik sahaja angin berhenti atau awan beredar, WBGT melonjak; hanya dengan pengukuran berterusan perubahannya kelihatan.
Tidak Mahu Mengira Sendiri: Kira Secara Automatik dengan Peralatan Pemantauan
Pengukuran dengan alat pegang tangan memerlukan orang datang ke tapak, menunggu nilai stabil, mencatat, kemudian membandingkan sendiri dengan jadual. Jika tapak perlu dijaga setiap hari, cara yang lebih ringan ialah peralatan pemantauan tetap: mengukur secara automatik, mengira secara automatik dan memberitahu secara automatik apabila melebihi had.
Heat Safety Guardian ialah sistem amaran bahaya haba yang dibangunkan sendiri oleh YenProtek yang mengira indeks haba WBGT secara masa nyata dan, apabila melebihi had, mengaktifkan penggera bunyi dan cahaya di tapak serta pemberitahuan LINE. Sistem ini mengukur suhu udara, kelembapan, suhu bebola hitam, kelajuan angin dan arah angin serentak, kemudian menukar WBGT mengikut formula suhu udara, kelembapan dan suhu bebola hitam; bertenaga solar dan penghantaran NB-IoT, jadi tapak tidak perlu menarik elektrik, dan setiap penggera beserta data persekitaran pada ketika itu disimpan di awan. Spesifikasi dan soalan lazim ada di halaman produk Heat Safety Guardian; untuk memilih antara alat pegang tangan dan stesen pemantauan tetap, lihat Bagaimana Memilih Alat Ukur WBGT?; untuk mengetahui konfigurasi dan kos, layari Anggaran Harga Dalam Talian.
Soalan Lazim
S1: Apakah formula WBGT?
Luar bangunan dengan cahaya matahari: WBGT = 0.7 × suhu bebola basah semula jadi + 0.2 × suhu bebola hitam + 0.1 × suhu bebola kering. Dalam bangunan atau luar bangunan tanpa cahaya matahari: WBGT = 0.7 × suhu bebola basah semula jadi + 0.3 × suhu bebola hitam. Asasnya ialah Perkara 3 Piawaian Waktu Kerja-Rehat bagi Pekerja dalam Kerja Bersuhu Tinggi (Taiwan).
S2: Di dalam bangunan ada mesin yang sangat panas, formula mana yang digunakan?
Gunakan formula dalam bangunan (0.7 × bebola basah semula jadi + 0.3 × bebola hitam). Haba sinaran mesin tercermin pada suhu bebola hitam, dan pemberat bebola hitam dalam formula dalam bangunan ialah 0.3, lebih tinggi daripada formula luar bangunan.
S3: Bolehkah WBGT dikira dengan Fahrenheit?
Boleh. Ketiga-tiga pekali formula berjumlah 1, jadi jika ketiga-tiga suhu menggunakan Fahrenheit, hasilnya ialah WBGT dalam Fahrenheit. Di Amerika Syarikat, sukan sekolah dan tapak pembinaan lazimnya menggunakan Fahrenheit.
S4: Berapa besar termometer bebola hitam? Berapa lama perlu diletakkan sebelum dibaca?
Piawaiannya ialah bebola logam hitam berongga berdiameter kira-kira 15 cm (6 inci). Termometer bebola hitam berdiameter lebih kecil boleh menggantikannya jika sudah ditentukur dengan betul. Bebola hitam memerlukan masa untuk stabil, dan data Kementerian Kesihatan, Buruh dan Kebajikan Jepun menyarankan meletakkannya lebih daripada 15 minit sebelum dibaca.
S5: Bolehkah WBGT daripada aplikasi telefon bimbit atau laman web terus digunakan?
Boleh dijadikan rujukan "kira-kira seberapa panas hari ini", tetapi biasanya itu nilai kawasan yang dianggar daripada data cuaca, bukan nilai sebenar di kedudukan kerja anda. Di kedudukan yang terdedah kepada terik matahari, tertutup atau berhampiran sumber haba, WBGT sebenar sering lebih tinggi, jadi jika perlu ukur terus di tapak.
S6: Selepas WBGT dikira, dibandingkan dengan apa?
Untuk kerja bersuhu tinggi dalam bangunan, menurut Perkara 5 Piawaian Waktu Kerja-Rehat bagi Pekerja dalam Kerja Bersuhu Tinggi (Taiwan), bandingkan kadar kerja dan rehat setiap jam mengikut intensiti kerja (kerja ringan, sederhana, berat); untuk kerja luar bangunan, ambil langkah mengikut tahap risiko bahaya haba dalam garis panduan OSHA Taiwan. Lihat selanjutnya di Bagaimana Mengatur Masa Rehat WBGT? dan Peraturan dan Penalti Bahaya Haba.
Bacaan Lanjut: Siri WBGT dan Bahaya Haba
- Apakah Itu WBGT? Penjelasan Lengkap Indeks Suhu Bebola Basah dan Bebola Hitam (Ringkasan Siri)
- Bagaimana Mengatur Masa Rehat WBGT? Jadual Piawaian Waktu Kerja-Rehat Kerja Bersuhu Tinggi
- Apakah Itu Indeks Haba? Jadual Indeks Haba, Tahap dan Bezanya dengan WBGT
- Peraturan dan Penalti Bahaya Haba: Apa yang Perlu Dilakukan Majikan Menurut Akta Keselamatan Pekerjaan Baharu 2026
- Bagaimana Memohon Subsidi Bahaya Haba?
- Bagaimana Memilih Alat Ukur WBGT? Perbandingan Pegang Tangan dan Stesen Pemantauan Tetap
- Bagaimana Menguruskan Bahaya Haba di Tapak Pembinaan? Senarai Semak Pencegahan Strok Haba di Tapak
Rujukan
- Kementerian Buruh Taiwan, Piawaian Waktu Kerja-Rehat bagi Pekerja dalam Kerja Bersuhu Tinggi, Perkara 3 dan Perkara 5 (Pangkalan Data Peraturan Kebangsaan Taiwan).
- Kementerian Buruh Taiwan, "Pengukuran Masa Nyata untuk Mencegah Bahaya Haba: Kaedah Pengukuran WBGT yang Disyorkan untuk Kerja Bersuhu Tinggi", 2025-08-26.
- Kementerian Buruh Taiwan, Peraturan Pelaksanaan Pemantauan Persekitaran Kerja bagi Pekerja, Jadual 7.
- ISO 7243:2017, Ergonomics of the thermal environment — Assessment of heat stress using the WBGT index.
- Kementerian Kesihatan, Buruh dan Kebajikan Jepun, bahan pencegahan strok haba di tempat kerja (masa meletakkan termometer bebola hitam).
Tarikh kemas kini artikel ini: 2026-11-10.
